Zwarte gaten
Onderwerp
Zwarte gaten horen bij de meest fascinerende objecten in het heelal. Hoewel het op zich eenvoudig te beschrijven objecten zijn – de fysicus John Wheeler, die de gaten hun naam gaf stelde al “Een zwart gat heeft geen haar,” – blijven hun eigenschappen de menselijke verbeelding tarten. Zwaar! Zo zwaar dat je zelfs niet meer kan zeggen dat een theelepeltje tientallen miljoenen tonnen massa bevat, zoals bij neutronensterren. Zo zwaar dat zelfs het licht – met zo’n 300.000 km/s toch de snelste bewoner van het heelal – er niet aan kan ontsnappen. Zo zwaar dat het zichzelf ineendrukt tot het misschien zelfs geen volume meer heeft, en een bodemloze put in de ruimte-tijd slaat…
RELATIVITEIT EN KWANTUMFYSICA
Ongeveer een eeuw lang worden zwarte gaten nu bestudeerd door mensen als Einstein, Schwarzschild, Oppenheimer en Hawking. Door de extreme eigenschappen is ook extreme natuurkunde nodig. De algemene relativiteitstheorie van Einstein bracht hen tot het concept waarnemingshorizon (ofte het point-of-no-return), de quantumfysica leerde Hawking dat zwarte gaten toch niet helemaal zwart zijn, maar langzaam “verdampen”, en voor meer inzicht in wat er in het binnenste van een zwart gat gebeurt zijn nieuwe theorieën nodig die relativiteit en quantumfysica kunnen combineren.
BIJZONDERE GASTEN
Zwarte gaten zijn slokops, gulzigaards die het gas van hun buursterren in helse draaikolken opzuigen. Ze zijn uitrekkers, die al wat te dicht bij komt gaan spaghettificeren tot het breekpunt. Ze zijn de laatste levensfase van erg zware sterren, of misschien ook wel het resultaat van supermoderne experimenten in deeltjesversnellers. Ze zijn eenvoudig en toch mysterieus, wetenschappelijk en poëtisch, en dus … ideale gasten voor een wetenschapscafé!
VRAGEN
- Wat zijn die zwarte gaten nu precies?
- Hoe ontstaan ze?
- Hoe kunnen sterrenkundigen ze zien als ze zwart zijn?
- Zit er echt een superzwart gat in het centrum van onze Melkweg?
- Waarom slokt dat ons dan niet op?
- Kan je met zwarte gaten of wormgaten door tijd en ruimte reizen?
- En wat heeft Stephen Hawking met dit alles te maken?
Gasten
Naast een vlijtig schenkende cafébaas, een groepje oververmoeide organisatoren en een talrijk opgekomen publiek zullen ook aanwezig zijn:
 | AstronoomProf. dr. Maarten BaesMaarten Baes is docent in de sterrenkunde, verbonden aan het Sterrenkundig Observatorium van de Universiteit Gent. Aan de hand van computersimulaties en waarnemingen met de grootste telescopen doet hij onderzoek naar kosmisch stof, supermassieve zwarte gaten, donkere materie en de evolutie van melkwegstelsels. |
 | NatuurkundigeProf. dr. Henri VerscheldeOok Henri Verschelde is docent aan de Universiteit Gent, meerbepaald aan de vakgroep Wiskundige natuurkunde en sterrenkunde. Zijn onderzoeksinteresses zijn de kwantumveldentheorie, elementaire deeltjes, eiwitvouwing en kwantumberekeningen. |
 | Knack-journalist & moderatorJoël De CeulaerJoël de Ceulaer is redacteur van het tijdschrift Knack. In 2004 maakte hij de succesvolle tv-serie "Grote Vragen" voor Canvas, waarvan in 2005 het gelijknamige boek verscheen. Vanuit zijn brede interesse schreef hij tientallen stukken over wetenschap, religie en filosofie. Joël is een ervaren moderator, en een grote supporter van het concept wetenschapscafé." |
Praktisch
Extra
LINKS
- Zwarte gaten op wikipedia
- Uitgebreid dossier over zwarte gaten op Kennislink, met veel verder links
- Zwarte gaten. Extreme zwaartekracht. Leuke en informatieve site met o.m. verhelderende filmpjes en spelletjes
- Het astronomie-antwoordenboek over zwarte gaten. Erg heldere uitleg!
Terugblik
Zwarte gaten. Waarom vallen we er niet in? Dat was het onderwerp van het boeiende wetenschapscafé dat in november plaats had in VC De Mozaïek. Prof. Maarten Baes (astronoom, UGent) en prof. Henri Verschelde (natuurkundige, UGent) maakten de aanwezigen op een eenvoudige manier wegwijs in de wereld van de zwarte gaten. Knack-journalist Joël De Ceulaer praatte de discussie aan elkaar.
Spaghettificatie
Tot op de dag van vandaag is het nog niet bewezen of zwarte gaten wel bestaan. Ze zijn of een implosie van materie in één punt of het eindpunt van massieve sterren. Daarnaast bestaan er nog primordiale zwarte gaten die geschapen werden bij de Big Bang. Prof. Verschelde vergeleek het ontstaan van een zwat gat met een stop die ergens midden in een heel groot meer zit en er plots wordt uitgetrokken. Maar wat gebeurt er nu als je zelf in zo'n gat zou vallen? Geruststellend is alvast het antwoord dat de kans heel klein is, maar ook dat je er in principe niks van zou voelen. Je rekt uit en wordt samengeknepen als een worst en dat verschijnsel heet spaghettificatie.
God
Newton, Einstein, Oppenheimer en Hawking werden aangehaald in een poging het fenomeen van de zwarte gaten te verklaren en uit te leggen. Voor de wetenschappers Baes en Verschelde was geen moeite te veel om het lekenpubliek diets te maken in de toch wel gecompliceerde wereld van het heelal. De stap van een driedimensionale naar vierdimensionale wereld, de afhankelijk tussen tijd en ruimte en zelfs het Godsbegrip bracht de discussie op een filosofisch niveau. Moderator Joël De Ceulaer stelde met een kwinkslag begrijpbare vragen en omstreeks 22.30 uur werd het debat afgesloten met de problematiek van de deeltjesversneller in Génève waarbij de betrokken wetenschappers 'efkes' vreesden dat ze zelf een zwart gat zouden creëren. Het talrijk opgekomen publiek kon na de discussie nakaarten in het gezellige café en nu wordt het vooral wachten op de volgende editie van het Wetenschapscafé. Een datum staat nog niet vast, maar we kunnen wel al verklappen dat de Beurs en aandelen het onderwerp zal zijn.
Bekijk hier ook de foto's van het wetenschapscafe.